Бастауыш сыныпта оқушының ойлау қабілетін дамыту

Бастауыш сыныпта оқушының ойлау қабілетін дамыту

 

Рахаева Эльмира Билаловна

 

Бастауыш сынып мұғалімі

 

Егеменді еліміздің болашағы – білімді ұрпақ. ХХІ ғасыр білімділер ғасыры болмақ. Жаңа кезеңге аяқ басу біздің міндетіміз. Ол үшін болашақ ұрпағын тәрбиелеу керек. Бәрімізді бүгінгі таңда алаңдататын мәселе – жас ұрпақтың сапалы білімді игеруі.

Бастауыш мектеп- оқушы тұлғасы мен санасының дамуы қуатты жүретін, ерекше құнды, қайталанбас кезең.Сондықтан бастауыш білім үздіксіз білім берудің алғашқы баспалдағы, қиын да жауапты іс. Оқытудың әртүрлі тәсілдері сарапталып, жаңашыл педагогтардың іс- тәжірибесі зерттеліп,мектеп өміріне енуде.

Бүгінгі күні білім беру процесі бастауыш мектептен бастап, шығармашылық тұлғаны тәрбиелеуге арналған. Бұл міндет баламалы білім беру бағдарламаларында, қазіргі заманғы мектептегі инновациялық процестерде көрініс табады. Шығармашылық белсенділігі шығармашылық сипатқа ие, ол оқушыларды үйреніп, таңқалдыратын, ерекше жағдайларда шешімдер табатын іс-әрекет процесінде дамиды. Сондықтан бүгінгі күні педагогикалық ғылым мен практикада жаңа, стандартты емес нысандарды және оқытудың әдістерін қарастыру қажет. Дәстүрлі емес сабақ түрлері, проблемалық оқыту әдістері, сыныптан тыс жұмыста ұжымдық шығармашылық жұмыстар, жас оқушылардың шығармашылық белсенділігіне ықпал ету кеңінен таралған. Жас студенттің шығармашылығын дамыту сипаттамаларын зерттеу Л.С. Выготский, Б.М. Теплова, С.Л. Рубинштейн, педагогтар Ш.А. Амонашвили, Г.И. Шукина, В. Н. Дружинин, В.Д. Шадрикова, И.Ф. Харламов және басқа да еңбектер негізінде орындалды. Кішкентай мектеп оқушыларының шығармашылық белсенділігін дамытудың әртүрлі құралдарының арасында бастауыш мектепте орыс тілі сабақтары, әдебиет, математика және технология сабақтары ерекше орын алады.

Шығармашылық – зерттеудің жаңа пәні емес. Адамның қабілетінің мәселесі әрқашан адамдарға үлкен қызығушылық тудырды. Шығармашылық қабілеттерін дамыту мәселесін талдау негізінен бұл тұжырымдамаға енгізілетін мазмұнмен анықталады. Әдеттегі санасында шығармашылық қабілеттер әртүрлі көркем белсенділіктерге, әдемі суретке түсіру, поэзияны құруға, музыканы жазу және т.б. қабілеттерімен анықталады. Шындығында шығармашылық деген не? «Шығармашылық қабілеті» немесе «шығармашылық» дегеніміз не?

Сонымен, П. Торренс шығармашылықты кемшіліктерді, білімдердегі кемшіліктерді, шығармашылық тұрғыда дисгармонияны жоғарылату қабілеті ретінде түсінді. Шығармашылық қызмет құрылымында ол:

  1. Мәселені қабылдау;
  2. Шешім іздеу;
  3. Гипотезаның пайда болуы және тұжырымдалуы;
  4. Сынақ гипотезалары;
  5. Оларды өзгерту;
  6. Нәтижелерді табу.

Жасөспірімнің шығармашылық белсенділігі оның оқу үрдісіне қатысуын арттырады, білімді табысты меңгеруге ықпал етеді, интеллектуалдық күш-жігерді ынталандырады, өзін-өзі сенімділікке, көзқарастардың тәуелсіздігіне ықпал етеді.

М.Н. Скаткин шығармашылық қызметті жетілдірудің жеке әдістерін қарастырады:

— білім туралы мәселені ұсыну, талқылау;

— зерттеу әдісі, оқушылардың шығармашылық жұмысы;

— сыныпта ұжымдық шығармашылық қызметтің атмосферасын құру.

— Берілген тақырып бойынша бірнеше мәтін туралы әңгіме жасаңыз.

— Мәтінді қайталап, жаңа фактілерді, кейіпкерлердің өміріндегі оқиғаларды қосу арқылы жалғастырыңыз.

— Мәтінді контенттің аударуында етістің бетін, уақытын өзгертіңіз.

— Өзінің жеке тәжірибесіне сүйене отырып, оқумен ұқсастықпен әңгіме жасаңыз

Ойлау – танымның жоғары сатысы. Оның айрықша ерекшелігі – сөзбен тығыз байланыстылығы. Ойлаумен сөйлеу органикалық бірлікте болады. Ой шындығы тіл арқылы беріледі. Шындықтағы себеп-салдарлық байланыстар тәжірибеде танылып, белгілі тілдік формалармен аталады. Адам дүние құбылыстарын тани отрып, бұларды бірінші және екінші сигналдық жүйелер арқылы бейнелеп, түрлі сөздермен өрнектейді. Әрбір қабылданатын зат, құбылыстың белгісі, қозғалысы, күйі не қатынасын сөзбен атай отырып, адам оларды жалпылайды. Ойлау арқылы заң, ереже түйінделеді, фактілер қорытылады, электронды күрделі механизмдерді пайдалана отырып, тікелей қабылдауға болмайтын құбылыстардың мән-жайын танып біледі. Ойлау шындық жанама жолмен танылады.

Бастауыш сынып оқушыларының  ойлауы нақтылы болғандықтан, олар көп нәрселерді өз қалпында түсінуге бой ұрады.

Бастауыш сынып оқушыларының оқыту процесінде психикалық даму дәрежесіне қарай белсенділіктің бірнеше түрі қалыптасып дамиды: қимыл, сөйлеу, таным,  ойлау, өзін-өзі тәрбиелеу т.б.

Мұғалімнің міндеті – оқыту процесінде бастауыш сынып оқушысының ой-әрекетін қалыптастыру. Осыған орай оқушы оқыту процесінде, әрбір сабақта өзінің оқу іс-әрекетінің мақсат-міндеттерін анықтап, соларды іске асырудың нақты тәсілдері мен амалдарын қолданып, өзін-өзі бақылап отыруға үйренуге тиіс. Оқыту процесіндегі ой-әрекетінің қалыптасу жолдарында танымдық белсенділіктің мынадай көріністері болатынын білу керек:

— Білуге деген ықыластың, ұмтылыстың, шабыттың жоғары болуы;

— Бастауыш сынып оқушысының өзіндік дербестігі, сұрақ беруге құмарлығы, пікірталас туғызуға деген ықыласы;

— Бастауыш сынып оқушысының материалды еркіне, өз сөзімен айтып беру мүмкіндігі және шығармашылық әрекетінің жоғары болуы.

 

Қолданылған әдебиеттер:

  1. Введение в педагогическую деятельность / А.С. Роботова, Т.В. Леонтьев. – М.: Пресс-центр «Академия», 2000. – 208 с.
  2. Русский язык в начальных классах: Теория и практика обучения / Под ред. М.С. Соловейчик. – М.: Академия, 1998. – 284 с.
  3. Ғылыми-әдістемелік және педагогикалық журналы «Зияткер»
  4. Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал «Бастауыш сыныпта оқыту» барлық пәндер бойынша.

 

Читайте также:

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *