«Интернет БАҚ-тың ерекшеліктері мен болашағы»

Жетписова Гульнуз. Журналистика мамандығының 2 курс студенті.  Алматы қ . Қазақстан Республикасы 

Аңдатпа: Мақалада қазіргі желілік қоғамдағы журналистиканың болашағы жайлы болжамдар жасалды. Сонымен қатар журналистің қоғамдық санаға әсер етуін, әртүрлі әлеуметтік қауымдастықтардың шындықтың проблемалары мен оқиғаларына жасырын немесе айқын қатынасын арттыруы жайлы деректер көрсетілді .Жаңа технологиялар мен гипербайланыс дәуірінің басталуымен ұлттық және халықаралық журналистика  сыни нүктеге жеткендігі әркімге белгілі. Осыған орай журналистің бойында қандай дағдылар болуы қажеттігі жайлы айтылды. 10 жылдан кейінгі журналистика қалай дамиды?  Интернет журналистикамызды дамытамыз деп, баспа журналистикасы артқы дәуірде қалып бара жатқан жоқ па? Мақалада осы сұрақтардың жауабы қарастырылды.

Аннотация: В статье сделаны прогнозы о будущем журналистики в современном сетевом обществе. Также были продемонстрированы данные о влиянии журналиста на общественное сознание, повышении скрытого или явного отношения различных социальных сообществ к проблемам и событиям действительности .Всем известно, что с наступлением эры новых технологий и гиперболики национальная и международная журналистика достигла критической точки. В связи с этим журналисту рассказали о том, какими навыками он должен обладать. Как развивается журналистика после 10 лет? Не отстает ли печатная журналистика в заднюю эпоху, когда мы развиваем нашу интернет-журналистику? Ответ на эти вопросы были рассмотрены в статье.

Abstract: The article makes predictions about the future of journalism in the modern network society. The data on the influence of the journalist on public consciousness, the increase in the hidden or explicit attitude of various social communities to the problems and events of reality were also demonstrated.Everyone knows that with the advent of the era of new technologies and hyperbolics, national and international journalism has reached a critical point. In this regard, the journalist was told about what skills he should have. How does journalism develop after 10 years?  Isn’t print journalism lagging behind in the posterior era when we are developing our online journalism? The answer to these questions were discussed in the article.

Кілт сөз: журналистика, технология, жаңалық, бұқаралық ақпарат құралдары, баспасөз, ақпарат.

Ключевое слово: журналистика, технологии, новости, средства массовой информации, пресса, информация.

Keyword: journalism, technology, news, Mass Media, Press, Information.

Бүгінгі таңда адамзат жоғары ақпараттық технологиялар ғасырында өмір сүріп жатыр, сондықтан қоғамды ақпараттандыру және хабардар ету күнделікті іс болып табылады. Күн сайын көптеген жаңа ақпараттар алынады. Бұқаралық ақпарат құралдары саясаткерлердің, актерлердің, музыканттар мен режиссерлердің көптеген бейнелерін жасайды. Бұған көбінесе сахна бейнесін жасауға негіз болатын теледидар ықпал етеді. БАҚ имиджін қалыптастыру кезінде адамдарға түрлі идеяларды әкеледі және оған халықтың назарын аударады. Шынайы ақпарат тарату — журналистиканың басты мақсаты. Шынында да, осының арқасында адамның өмірі әлдеқайда жеңілдеді, өйткені енді соңғы жаңалықтарды білу үшін үлкен қашықтықтарды жүріп өтудің қажеті жоқ. Журналистика — бұқаралық коммуникация арналары бойынша өзекті ақпаратты жинау, өңдеу және мерзімді тарату жөніндегі қоғамдық қызмет, бұқаралық насихат пен үгіт жүргізудің бір нысаны. Журналистика тарататын ақпарат аудитория үшін әлеуметтік бағдарланған мәнге ие болуы, қазіргі шындықтың құбылыстары, қоғамның экономикалық, қоғамдық-саяси, рухани өмірінің жұмыс істеуі мен дамуын анықтайтын заңдар туралы түсінік беруі керек. Журналистика қоғамдық санаға әсер етеді. Қоғамдық сана — бұл адамдардың шындыққа қатынасы процесінде адамдардың бір-біріне және табиғатқа материалдық қатынасының көрінісі. Журналистика тұтастай алғанда қоғамға әсер ету арқылы әр адамға жеке-жеке әсер етеді, белгілі бір эмоциялар мен әрекеттерді қалыптастырады. Осылайша, бұқаралық ақпарат құралдарының арқасында қоғамдық пікір қалыптасады — әртүрлі әлеуметтік қауымдастықтардың шындықтың проблемалары мен оқиғаларына жасырын немесе айқын қатынасын арттырады. Қазіргі журналистика ақпараттық қоғамның жаһандық жобасына сәйкес дамып келе жатқан коммуникативтік тәжірибенің бір түрі ретінде бірқатар сапалы жаңа қасиеттерге ие болды. Жаңа технологиялар мен гипербайланыс дәуірінің басталуымен ұлттық және халықаралық журналистика жақында сыни нүктеге жетеді. Интернет өсіп келе жатқан кезде баспа басылымына қауіп төніп тұр. Қазір журналистер өз жұмыстарын қалайша тез тауып, миллиондаған халық наразылығының ішінде мамандықты тірі сақтап қала алады? Американдық танымал жазушы Халед Хоссейни бір кездері «Егер мәдениет үй болса, онда тіл – кілт «деп атап өткен. Жаңалықтар адамдармен бірге жылжиды , дамиды  олардың барлығы сол мәдениетке тиесілі. Егер біз басқа адамдардың тілдері мен мәдениеттерін түсінбесек, қалайша дұрыс сөйлесуге және теңгерімді көзқарасты қалыптастыра аламыз? Тіл үйренгеннен кейін дүниетаным пайда болатындығы қазірден дәлелденді, бірақ кейбіреулер дипломатияда белсенді проблемалар тудыратындығын ескере отырып, журналистиканы да қозғауға болатынын айтып өткеніміз жөн. Әлемдегі проблемаларды мойындай отырып және жаңалықтарды басқа тұрғыдан түсінуге тырысқанда ғана журналистер оқиғаның түбіне жете алады.

Қазіргі таңда журналистика сандық дәуірге толығымен өзгерді деп айта аламыз. Интернеттің арқасында кез келген жаңалықтарымызды тәулік бойы тіпті секунд сайын бақылай аламыз. Кешкі жаңалықтарды немесе таңғы газеттерді күтудің тіпті қажеті жоқ. Instagram , facebook желілерінен көптеген оқиғаларды көреміз және кез-келген уақытта жаңалықтар бөліміне қосыла аламыз, өйткені ондағы арналар 24/7 жұмыс жасайды. Бірақ журналистика қайда бара жатыр? Журналистиканың болашағы қандай?

Қазір біз өте қиын, бірақ сонымен қатар өте қызықты уақытта өмір сүріп жатырмыз. Біздің айналамызда көптеген қызықты және пайдалы ақпараттар бар. Шындыққа келетін болсақ, 20 ғасырдың ескірген модельдері жойылды. Дәстүрлі газеттер жарнамаларын жоғалтты, ғаламтор әлеміне байланысты көптеген оқырмандарын жоғалтты. Біз интернеттің қарқынды өсуіне байланысты баспа журналистикасының құлдырауын байқаймыз. Соңғы бірнеше жыл ішінде жаңалықтар әлеміндегі дау-дамайлар журналистиканы дүр сілкіндірді. Оның ішінде : жалған жаңалықтар соғысы, вирустың таралуы және сапалы мазмұнның қайта өрлеуі де бар. Вирустық әңгімелер сөзсіз қызықты болғанымен, олар әрдайым журналистиканың ең жақсы мысалдары бола бермейді. Журналистерге қандай жаңа дағдылар қажет? Журналистке тек сұхбат пен мақала жазу журналистикадағы мансап үшін жеткіліксіз. Сонымен қатар техникалық дағдылар өте маңызды. Бейнелерді түсіріп, өңдей алатын және репортаж жасай алатын журналистер дәстүрлі дағдылар жиынтығы бар адамдарға қарағанда көп артықшылыққа ие болады. Қазіргі таңда журналистика мамандығы болашақ онлайн, яғни интернет журналистика мамандығына айналып бара жатыр. Әлемде интернет дамып, мәтіндер жазу қажеттілігі туындағаннан кейін лингвистер журналистиканың ерекше түрін, атап айтқанда интернет — журналистиканы айта бастады. Бұл кәсіппен барлық журналист мамандығы айналысуы міндетті емес. Қазіргі әлемде осы саладағы адамдардың көпшілігі PR немесе баспасөз қызметі саласында мамандыққа ие. Журналистика мен журналистердің жұмысы 10 жылдан кейін қандай болатынын түсіну үшін  өткенге көз жүгіртіп, өзгерістердің деңгейін бағалау керек. Технологияның дамуы тездетілетінін ескеру қажет. 2030 жылы бәрі қалай болады? Ол үшін 20 жыл бұрынғы заман қалай болғанына көз жүгіртелік. Ол уақыттары редакцияда компьютерлер болды, бірақ интернет әлсіз болды. Әрбір журналистің үйінде керекті компьютерлер, ноутбуктер болған жоқ. Біздің қолымызда бар болғаны батырмалы телефондар мен жаппай диктофондар болды. Редакцияның әлеуметтік желілерінде өзіндік беттері де болған жоқ.  Бірақ жаңалықтар, пікірлер, сұхбаттар, іс-шараларға қатысу жұмыстың барлық ерекшелігі бірдей деңгейде жүрді. Тек онлайн-трансляциялар болған жоқ. Ендігіде біз осы қарқынмен, одан да керемет технологиялармен болашаққа қадам басып келе жатырмыз. Бұқаралық ақпарат құралдарының болашағы жаңа көзқарасты талап етеді. Журналистиканың болашағы барған сайын жеке мазмұнның, ақылды алгоритмдердің және журналист роботтардың пайда болуымен, сондай–ақ виртуалды шындық технологиялары арқылы осы жаңалықтарды «сезіну» мүмкіндігімен байланысты болуы мүмкін.  Болашақта журналистиканың негізгі міндеті тақырыпты терең аша алуында болуы керек. Бұл кезеңде тарихшылар құнды ақпараттың болмауы елімізді тарихи қайта құруға кедергі келтіреді деп алаңдауы мүмкін. Бұл пікір кейде ұсынылған ақпараттардың, жаңалықтардың тарихи шындыққа ешқандай қатысы жоқ екендігіне айтылды. Белгілі ресейлік  журналист Дмитрий Соколов-Митрич айтып кеткендей: «Мен барлық ақымақтардан гөрі қатты сынайтындарды, тіпті өз ойларын әдемі жеткізетіндерді емес, ақпараттың мағынасына қалай терең көңіл бөлу қажеттігін білетіндерді үздік журналистер деп санаймын». Жаңалық веб-сайт үшін жазыла ма, әлде ақпарат агенттігі немесе газет үшін жасала ма, маңыздысы – ол жаңалықта қызық, мүдде бар-жоғы. Ол тек сіздің қандай басылымда жұмыс істейтініңіз бен оның аудиториясы қандай екеніне қарай ғана ерекшеленеді. Бизнес-басылымның оқырмандарына спорт жарыстарының немесе Алматы облысы оқушыларының Кореяда химиядан өткен олимпиадаға қатысуының нәтижесі қызық бола қоюы екіталай. Бұқаралық интернет-басылымдарының журналистеріне қиынырақ – олар ауқымы кең тақырыптар бойынша хабар таратып, оқырманға әлемде болып жатқан дүниенің бәрінен ақпарат беруі керек. Сонымен, жаңалықпен жұмыс істейтін болсаңыз – ең алдымен оны кімге арнап жазып отырғаныңызды білуіңіз керек – журналист өз басылымының аудиториясын білуге тиіс. Интернет — басылымдар бұқара аудиторияға арналған және арнайы маманданған болуы мүмкін. Осыған байланысты, журналист жаңалықты қандай тілмен жазатынын таңдайды – бұқара аудиторияға арнап жазсаңыз – жеңіл де түсінікті, ал маманданған басылымда жұмыс істесеңіз – кәсіби болуы керек. Қаржы туралы жазатын интернет-порталда кезекті бір жылдың кезекті бір тоқсанындағы банк жұмысының нәтижелерін жазар болсаңыз – онда комиссиялық табыс немесе қазіргі ликвидтік деңгейі сынды детальдарды атау маңызды, ал бұқаралық сайт оқырмандарына ондай егжей-тегжейлі ақпарат керек емес – оларға негізгі фактілерді атап кету жеткілікті.[2, 31] Уақыт өте келе журналистиканың болашағы, ендігі тізгіні бәрібір де желілік журналистерде болады.  Сонымен қатар медиасфера жаңартылады. Ақпараттық алаңда өз аудиториясымен онлайн режимінде толық байланыста бола отырып, еркін сөйлей алатын медиа ұйымдарға тәуелсіз дербес журналистер көбейе түседі. Мұндай адамдар өз жұмыстарын түсіреді, жазады және жақсы көреді . Олардың негізгі материалы – жаңа әрі актуалды ақпарат көзі болады. Желілік журналист өзінің негізгі потенциалын тек материалды дайындауға ғана бағыттайды. WSG экс-редакторы Бен Рунидің айтуынша, «бүгінгі газеттерде бұрынғыға қарағанда бәсекелестік артқан, өйткені басқа газеттерге Facebook немесе Twitter сияқты әлеуметтік желілер қосылды». Оның барлығы неліктен? Олар өз брендтерін әртүрлі платформаларда кеңейтеді және адамдарға тек тиісті ақпаратты береді. Мысал ретінде Франциядағы Vogue бағдарламасын келтіруге болады, оған өздерінің арнасынан гөрі Twitter әлеуметтік желісінде көп оқырмандар тіркелген. Мұның бәрі сән көрсетілімдеріндегі ақпаратты әлеуметтік желілерде үнемі жариялап отыруында, ал ол қазіргі кезде өте маңызды. Болашақта бұл тәсілді негізге ала отыруымыз керек деп ойлаймын. Қазіргі таңда адамдар қандай жаңалықтарға, ақпарат көздеріне көп қызығушылықтарын арттырады? Әрине, адамдар сән, спорт, өнер және ғылымға бөлінетін қызығушылықтарының орталығы болып табылатын нәрсені көп оқығысы келеді. Жаңалықтар мен жарнамаларға үзіліссіз тек қана қажетті ақпарат ағынын жүктеп отыру қажет. Ең маңызды аспект-болашақта материалды ұсыну сапасы. Өздеріңіз білетіндей, журналистер ертеңгі болатын жаңалықтарды алдын ала бір күн бұрын  жазуға міндетті. Бұл кезеңде эфирге шығу үшін жақсы репортаж дайындауға бір күн мүлде жеткіліксіз.  Және бұл жерде , егер сюжет жаңа болмаса , енді ол өзекті мәселеге жатпайды деген стереотипты мүлдем ойдан шығарған жөн. Ұзақ уақытпен жасалған жаңалық нашар ақпарат көзі дегенді білдірмейді, өйткені кез-келген маңызды тақырыпты ашатын құнды материал жасау үшін, жақсы жұмыс пен белгілі уақыт қажет. Газет күніне бір рет, радио немесе теледидардағы жаңалықтар бағдарламасы сағатына бір реттен көп , журнал аптасына немесе айына бір рет шығып отырады. Мэтт Карлсонның айтуы бойынша: «Жаңалықтар-бұл ең маңызды тақырыптарға көпшіліктің назарын аудару процесі, ал қалғандары көлеңкеде қалады». Қазірдің өзінде интернеттің кең таралуына байланысты тек баспа БАҚ қана емес, сонымен қатар кабельдік теледидар да дағдарысқа ұшырады. Сонымен, бірнеше ондаған жылдан кейін алғашқы екеуінің қажеттілігі мүлдем жойылатын сияқты. Қазіргі журналистердің болашақта атқаратын үлкен маңызды міндеті бар. Оның ішінде ең маңыздысы  —  ақпарат көздерін жылдам іздеу арқылы, кез келген оқиғаларды табу үшін маңызды жаңалықтарды керекті дереккөздерінен ғана қазбалап, оны терең түсінуі қажет. Бірақ ерте ме, кеш пе газет дүңгіршектері мен журнал стендтері жоғалады деп сенуіміз өте орынсыз. Себебі, қағаз бәрібір де өмір сүреді. Әрине, болашақ журналистің басқа салада емес, мамандық бойынша білім алуы өте маңызды. Елдің мәдени деңгейі болашақ журналистің дамуына байланысты, өйткені оны күн сайын миллиондаған адамдар қарайды және оқиды. Кейде журналистің түсініксіз, сауатсыз сөйлеуі  берілген ақпараттың дұрыс түсіндірілмеуіне әкеледі. Ал, жас ұрпақ журналистиканың осы алуан әлеміне су жаңа не енгізе алады? Әрине, ерекше және қайталанбайтын әсер қалдыруы керек деп ойлаймын. Өйткені, әр ұрпақтың қайталанбайтын өз өзгешелігі бар, оны олар мамандықтың дамуына баға жетпес үлестерін қосып, келесі ұрпаққа қалдырады. Мүмкін осы мамандыққа байланысты жаңа жанр ашылады. Оның барлығын уақыт көрсетеді. Журналист мамандығы қызықты және танымал бола ма? Әрине, бұл мамандықтың танымалдығы мен беделі жаңа идеялар мен жаңалықтарға байланысты. Оны бәлкім журналистердің болашақ ұрпағы ұсынуы мүмкін. Себебі нағыз журналист, ең алдымен, көптеген адамдардың санасында дәрежесі жоғары әрі білімді адам ретінде қалыптасып кеткен. Өкінішке орай, қазір көп танымалдылықты жоғары мәдениеті мен интеллектуалы аз ток —  шоулар мен бағдарламалар алып жатыр. Бірақ белгілі бір фактілерге сүйенетін болсақ, әрқашан танымалдылықтың жұлдызы жанған адамдар болсын, бағдарламалар болсын бәрібір де танымалдылықты ұстап қалу арқылы көп өмір сүрмейді. Қазірден бастап теледидар, баспа және радио хабар тарату тақырыптарындағы бағыттың өзгере бастағаны туралы көп айтылу қажет. Адамдардың санасының мәдени деңгейін арттыру қажет. БАҚ пен адамдар арасындағы берік әрі сенімді қарым-қатынас орналатын уақыт келетініне үлкен сеніммен қараймыз. Журналист өтірік, теріс ақпараттармен байланысты болмауы қажет. Өйткені, бұл мамандық адам өмірі үшіні жоғары тәуекелмен байланысты. Оқиға орнынан көрермендерге сенімді репортаж жасау үшін журналист төтенше жағдайларға түседі, оның бірі табиғи апаттар мен әскери әрекеттер. Сондай-ақ, журналистті даярлау саясатына да біршама өзгертулер енгізу керек. Өйткені қазіргі журналистика факультеттерінде интернет журналистерін даярлап жатқан жоқ. Ал бұл сала тың жер секілді игерілмей әлі тұр.

Цифрлық дәуірдегі желілік журналист-бұл мамандықтың тәуелсіздігі мен сапасына қауіп төндірмейді, бірақ қатаң корпоративті бақылаудан босату мүмкіндігін арттырады. Бұл журналистер үшін ең тиімді қабілеттерді дамыту мүмкіндігі және ақпараттық ағындардың шексіз кеңеюінен де, мағыналы түсіндірулер жасау қабілетінен де — қоғамға пайда табу мүмкіндігі. Технология әлі де жеткілікті дамымаған және көптеген шектеулерге ие болғанымен, жақында бағдарламалар жаңалықтар құруда басты рөл атқаратын және біздің әр күніміздің бөлігі болатын сәт келуі мүмкін.    Словениялық жазушы Жарко Петан: «Жарқын болашақ — саясаткердің, өнегелі өткен — тарихшының, ал мағыналы бүгін — журналисттің қамқорлығында», — деген екен. Ел басындағылар ертеңгі күнді ойласа, өткенімізді кәрі тарих қойнауынан көреміз. Бүгінгінің еншісі – тілшінің қаламында. Дегенмен, болашақта журналистика мамандығында сауатты, рухани дамыған адамдар басым болады деп үміттенеміз. Келешекте жаңа технологияларды қолдана отырып, «сөзбен емес, іспен дәлелдей» білетін нағыз шеберлер болады. Тек осы жағдайда ғана еліміздегі журналистика өркендеу мен прогрессті күтеді. Болашақ қазіргі интернет журналистикада. Сондықтан әлемдік өркениеттің көшінен қалмай, қазақтың да интернет журналистикасын дамыту керек. Журналистиканың болашағын ашық түсті бояулармен елестетеміз , өйткені журналист-шындықтың қайнар көзі. Ал шындықсыз болашақ жоқ!

Пайдаланылған әдебиеттер:

  1. Новостная интернет-журналистика . Автор: Амзин Александр. 2015 ж
  2. Қазақстандағы практикалық журналистика . Авторлары: Әділ Джалилов, Игорь Братцев және т.б. 2017 ж
  3. Правовые основы журналистики. Автор: Рихтер, А.Г. 2014 ж
  4. «Жаңа медиа қалай журналистиканы өзгертті? Авторлары: Александр Амзин, Артем Галустян, Василий Гатов, Мануэль Кастельс. 2016 ж.
  5. Әдеп әлемі және журналистика. Авторы: Уәйдаұлы Үмбетбай. 2015 ж
  6. Медиа және журналистика: теория мен практикаға жаңа көзқарас. Авторлары: Бейнбриж Жейсон, Гок Никола, Тайнан Лиз . 2015 ж
  7. Интернет-журналистика. Авторы: Айерке Сайран. 2015 ж

 

 

 

 

 

 

Читайте также:

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *