Бұқаралық ақпарат құралдарының бала тәрбиесі процесіне әсері

«Ақпарат кімге тиесілі болса, сол адам бүкіл әлемге иелік етеді». Бүгінгі телебағдарламалардың кейіпкерлеріне  тоқталайық. Кейіпкерлері супермен, мутанттар және т.б. болатын мультфильмдер бар. Үнемі ішімдік ішіп, темекі шегіп дұрыс емес өмір салтын жүргізетін  адамдарды көрсететін  сериалдар мен фильмдер де  бар. Көбінесе олар бір кейіпкердің басқаларды қалай өлтіретінін көрсетеді, өйткені ол кейіпкер таңдаулы немесе ерекше. Жаңалықтарға келетін болсақ  – көрерменнің психикасын аямайтын қанды оқиғалар. Біздің өміріміздің қорқынышқа толы және оның одан сайын нашарлайтынын дәлелдегісі келетіндей. Осыдан-ақ көптеген балалардың болашаққа сенімсіз болуы таңқаларлық жағдай емес.

Еліміздің ақпараттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету халықтың ең кең топтарына әлеуметтік маңызы бар ақпаратты жеткізуге арналған БАҚ-тың оңтайлы жүйесін құрмайынша мүмкін емес. Әлеуметтену мәселесі өзектілігін ещқашан жоғалтқан емес. Мемлекеттің міндеті – бала үшін «дамудың әлеуметтік жағдайын», қарым-қатынас ортасын, қызмет саласын құру, мектеп жасына дейінгі баланы қазіргі өмір сүру жағдайларына бейімдеу, патриоттық азамат тәрбиелеу, ұжымшылдық сезімін қалыптастыру. ұжымда өмір сүріп, жұмыс істей білу, бастамашылдыққа, дербестікке, кәсіби бағыттылыққа тәрбиелеу, бос уақытты қызықты және жемісті ұйымдастыруға шығармашылық қабілеттерін дамыту.

Әлеуметтену отбасында, балабақшада, мектепте, жұмыста жүзеге асырылады; бұқаралық ақпарат құралдары әлеуметтенудің қуатты құралы; сайып келгенде, жеке тұлғаның әлеуметтенуі адамның еңбек, қоғамдық-саяси және танымдық қызметімен байланысты.Білім және тәрбие беру үдерісінде  бұқаралық ақпарат құралдарының әсер ету дәрежесі маңызды рөл атқаратыны айдан-анық. Бұқаралық ақпарат құралдары адамның жеке басының дамуын, оның танымдық, эмоционалдық және мінез-құлық компоненттерінің ерекшеліктерін анықтайтын факторлардың бірі болып табылады. Тұлғаның психологиялық қасиеттерінің дамуы көп жағдайда мектеп жасына дейінгі кіші жастағы балалардың жеке тұлғалық және жас ерекшеліктерін ескере отырып, ата-аналар мен тәрбиешілердің бос уақытын дұрыс ұйымдастыруына байланысты.

Қоршаған әлемге қызығушылық танытпайтын адамды елестету қиын, өйткені қоршаған әлемде не болып жатқанын білмей өмір сүру мүмкін емес. Адамдардың көпшілігі жергілікті және әлемде болып жатқан оқиғаларды ең алдымен БАҚ арқылы біледі. Қазіргі қоғамдағы БАҚ адам өміріне айтарлықтай күшті әсер етеді, бірақ бұл әрқашан оң бола бермейді.

Бүгінгі таңда БАҚ адамдардың санасына да, сезіміне де әсер ете алатыны даусыз. Жағымсыз әсерлердің ішінде адамдар теледидар көргеннен, газет оқығаннан кейін алынған ақпаратты өте эмоционалды түрде қабылдайтын жағдайларды ерекше атап өтуге болады. Нәтижесінде, адам өзінде немесе оның туыстарында да осында жағдайға  ұшырауы мүмкін деген қорқынышты сезінеді. Сондықтан ақпарат адамдарға әсер ететін, кейде олардың қауіпсіздігін бұзатын фактор ретінде қарастырылады.

Бұқаралық ақпарат құралдарының жағымды жақтарының ішінде, ең алдымен, белгілі бір мәселе туралы халықты хабардар етуді ерекше атап өтуге болады. Өйткені, газет-журнал, теледидар, интернет болмаса, адамдар ешқашан ақпараттың әлгіндей ағынын ала алмас еді. Бүгінгі күні жаңалықтарды көру арқылы сіз қысқа уақыт ішінде жеткілікті мөлшерде оқиғалармен таныса аласыз. Ақпарат құралдарының қолжетімділігі алыс елдерді көргісі келетіндерге, басқа халықтардың мәдениетімен танысуға, техниканың соңғы жетістіктерін білуге ​​және т.б мүмкіндік береді. Одан бөлек негізгі қызметімен қатар, олар білім беру қызметін атқарады. Мысалы, адамға жаңа нәрсені үйренуге немесе қабілеттерін арттыруға мүмкіндік беретін құрылыс, аспаздық, музыка және басқа тақырыптар бойынша журналдар, интернет порталдар. Мұндай басылымдарда адамдар да өз тәжірибелерімен бөлісіп, басқаларға кейбір мәселелерді шешуге көмектесе алады. Бұқаралық ақпарат құралдарының маңызды және жағымды рөлі ойын-сауық болып табылады, өйткені олардың көмегімен адам бос уақытын жақсартуға, хоббимен айналысуға немесе жай ғана көңіл көтеруге мүмкіндік алады.

Бала өмірінің алғашқы жылдарынан бастап жаһанданған мәдени кеңістікте қызмет ететін бұқаралық ақпарат құралдарының барлық түрін қамтитын бұқаралық коммуникациялар желісі арқылы жаңа технологиялардың көмегімен жасалған ақпараттық өріске енеді. Осыған байланысты ақпараттық ортаның (атап айтқанда, оның маңызды құрамдас бөлігі ретіндегі теледидар) жасөспірімдердің құндылық бағдарларына ықпалы мәселесі туындайды.

Теледидар кімді және қалай тәрбиелейді және ол мүлдем тәрбиелейді ме, жоқ па, ұзақ уақыт бойы дау тудыратын сұрақ , атап айтқанда: кейбіреулердің ойынша — теледидар санадан тыс әрекет ететін бейнелер арқылы мінез-құлықтың белгілі бір стереотиптерін белсенді түрде танып, тәрбиелейді, ал аз дәрежеде – санаға бағытталған сөздер; ал басқалары телевидение ешкімді оқытпауы керек, өйткені ол адамдарды шындық туралы хабардар ету құралы ғана деп санайды.

Бүгінде балаларының дамуына бұқаралық ақпарат құралдарының ықпалы туралы алаңдайтын ата-аналардың саны артып келеді. Кабельдік теледидар, әртүрлі гаджеттер, компьютерлік ойындар, ғаламтор, ұялы телефондар қазіргі балалар үшін қалыпты құбылыс. Ал осыдан бірнеше онжылдық бұрынғы жасөспірімдер үшін бұл таңсық еді. Бұрын балалар мәдени құндылықтарды ата-аналар мен мұғалімдерден үйренетін.Қазір балалар жаңа ақпараттық технологиялардың әсеріне көбірек ұшырайды. Ата-анасының назарынан айырылған балаларда теледидарға құмар болатыны жалпы дәлелденген. Зерттеулер көрсеткендей, балалар теледидарды неғұрлым көп көрсе, соғұрлым олардың шығармашылық ойлауы азаяды, өйткені теледидар дайын, оңай түсіндірілетін бейнелерді береді. Теледидарды көру әлеуметтік қажетті әрекеттерді (оқу, үй тапсырмасын орындау немесе спортпен айналысу) ауыстырады. Бала теледидар қарауға көп уақыт жұмсаған сайын кітап оқуға аз уақыт бөлетіні дәлелденген. Тағы бір пікір бар: аз оқитын балалар теледидарды көбірек көреді. Көп оқымайтын балалар үшін теледидар қарауға кететін бір сағат, әрине, қандай да бір іс-әрекетті алмастырады, бірақ балалар бұл сағатты кітап оқуға арнамайды. Физикалық даму тұрғысынан теледидар көру де спортқа бөлінетін уақыттың азаюына әкеледі.

Теледидардың алдында ұзақ отырған балалар отырықшы өмір салтын жүргізеді, көбінесе теледидар көріп отырып тамақтанады. Теледидар әсерінің нәтижесі тек мөлшерге ғана емес, сонымен қатар балалардың қандай бағдарламаларды көретініне де байланысты. Ата-аналарды стереотиптілік, агрессивті мінез-құлық және жарнамаға шамадан тыс әсер ету алаңдатады.Өздеріңіз білетіндей, теледидар арқылы балалар әйелдердің, ерлердің, қарттардың және көптеген басқа топтардың мінез-құлқының әлеуметтік стереотиптерін, соның ішінде балалардың өздерін де үйренеді.

Жарнамаға келетін болсақ, бұл балалар теледидардан көретін нәрселердің ажырамас бөлігі болып табылатын өнімдер мен ойыншықтардың жарнамасы. Орта есеппен бала күніне 50-ден астам бейне көреді. Ал балалар әсіресе жарнамаға бейім. Бірте-бірте олар жарнамаланатын тауарлар мен өнімдерді жақсы көре бастайды. Одан өзге, теледидар сөйлеудің дамуына да зиянын тигізеді. Балалардың сөйлеу тілін дамытуға зиянын тигізетін ең күшті фактор — ата-ананың да, балалардың да уақытын көбірек алатын теледидар. Осылайша, теледидар экраны сөйлеу мен артикуляцияның қалыптасуына кедергі келтіреді. Сондай-ақ, ол балалардың қозғалыс дағдылары мен сезімдерін дамытуға қажетті ынталандыруды алуына жол бермей, өздігінен, қиялдайтын ойын мен табиғи қозғалысты тежейді. Қоршаған ортадан келетін әртүрлі ынталандырулардың болмауы ми функцияларының қалыптасуының жетіспеушілігіне әкелуі мүмкін, ал шығармашылық, қиял және интеллект зардап шегеді. Ғалымдар көп жылдық педагогикалық тәжірибелерге сүйене отырып, алғашқы ынталандырушы стимулдардың жоқтығынан қазіргі балаларда ішкі және сыртқы күйлерді – жылуды, тепе-теңдікті, қозғалысты, иіс, жанасу және дәм сезу функцияларын қалыптастыру қиындап бара жатқанын айтады. Бұл  процесс барған сайын ушығып барады.

Қорытындылай келе, бұқаралық ақпарат құралдарының балаларға тигізетін кері әсеріне қарсы тұру үшін ата-аналардың, қоғамдық ұйымдардың, тиісті мемлекеттік құрылымдардың күш-жігерін біріктіру қажет деп айта аламыз. Бірақ мемлекет зорлық-зомбылық немесе азғындық элементтері бар фильмдерге немесе сайттарға қалай тыйым салса да, ата-аналар балаларына айтарлықтай көңіл бөлмесе, отбасында сенім мен сүйіспеншілік атмосферасы құрылмаса, ешқандай тыйым әсер етпейді.

Олай болса, отандық бұқаралық ақпарат құралдары журналдар, мақалалар, бағдарламалар, т.б. жасай отырып, балалар мен жасөспірімдердің ой-өрісін кеңейту, білім, мәдениет, эрудиция деңгейін көтеруді өз алдына міндет етіп қоюы керек. Салауатты өмір салты, іске асырылған жоғары интеллектуалдық әлеует, ізгі адамгершіліктің тереңдігі, ең алдымен, біздің жас ұрпаққа тән болуы керек.

 

 

 

 

 

 

 

 

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

  1. Ресми статистика. / Бала өміріндегі теледидар, 2010 — [Электрондық ресурс];
  2. Пархомчук Г. Балалар және теледидар: мәселені шешу жолдары. Мәскеу, 2009 — 63 б. — Христиандық форум;
  3. «Бұқаралық ақпарат құралдарының балалардың дамуына кері әсері» мақаласы – О.Филипова, 2008 ж
  4. «БАҚ: қатыгездік пен жаман әдеттерді насихаттау» мақаласы — И.Чичикова, 2002;
  5. Қиямова, Л.У. Бұқаралық ақпарат құралдарының жастардың дүниетанымының дамуына әсері / Пермь: Меркурий, 2012. — б. 96-97.

Читайте также:

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *