БАҚ-ТЫҢ АДАМЗАТ ӨМІРІНДЕГІ АЛАТЫН РӨЛІ

Ә.Е. Жалаладдин ,Журналистика мамандығының

2 курс студенті

Алматы қ . Қазақстан Республикасы

БАҚ-ТЫҢ АДАМЗАТ ӨМІРІНДЕГІ АЛАТЫН РӨЛІ

Аңдатпа: Мақалада бұқаралық ақпарат құралдарының қоғамдағы рөлі туралы толыққанды баяндалған.БАҚ біздің өмірімізде өте маңызды рөл атқарады. Олар адамдарға болып жатқан немесе болуы мүмкін түрлі оқиғалар туралы хабарлайды. Сондай-ақ адамдардың өмірін жақсартуға көмектеседі. Бірақ газет, радио, телевидениенің басты қызметі – ақпарат тарату.

Кілт сөздер: БАҚ, теледидар, радио, мақала, телебағдарлама.

Қазіргі заманда өмір сүре отырып, біз үнемі бұқаралық ақпарат құралдарымен бетпе-бет келеміз. Олардың біздің күнделікті өмірімізге берік орныққандығы сонша, оларсыз өмірімізді елестете алмаймыз. Бізге сүйікті телеарнамыздағы соңғы жаңалықтарды көру, интернет арқылы спорт сайтында футбол матчының есебін білу, сүйікті FM радиосының толқынында күннің ауа райы болжамын тыңдау әдеттегідей болды.

Қазіргі БАҚ дегеніміз не? Ең алдымен, миллиондаған адамдардың санасы мен сезіміне әсер етуші, үлкен қала немесе шалғай бұрыштарда тұруына қарамастан, олардың назарына соңғы және маңызды ақпаратты жедел жеткізуші қуатты күшке ие құрал деп айта аламыз. Бұқаралық ақпарат құралдары адамның сезімдері мен эмоцияларына әсер ете біледі.

Бұқаралық ақпарат құралдарының қазіргі адамның өміріндегі рөлі туралы айтатын болсақ, тұрақты әсерді бөлек атап өткен жөн. Газеттер, журналдар мен жаңалықтар біздің заманымыздың қайғылы оқиғаларын, өрттер, кісі өлтірулер мен алаяқтықтар туралы айтады, сонымен бірге радио мен теледидардың эфирін біртіндеп толтыратын жеңіл баспасөз, жылтыр журналдар немесе ойын-сауық бағдарламалары белсенді түрде ұсынылады. Жұлдыздар немесе қарапайым адамдар туралы күлкілі,  қызықты мақалалар шыққанда, неге күрделі ақпаратты оқып, тыңдау керек деген тұжырымға келеміз.

Осылайша, қоғам мен БАҚ бір-бірімен тығыз байланысты, өйткені біріншісі екіншісін тудырады, ал одан кейін онсыз болмайды. Бұқаралық ақпарат құралдарының бастапқы міндеті – ағымдағы оқиғаларды жариялау, халықты ақпараттандыру, алайда, ақпаратты беру түрі мен формасына байланысты оның рөлі мен ықпалы өзгеруі мүмкін. Егер біздің елдегі келеңсіз оқиғалар басқа мемлекеттердегі бұдан да үлкен проблемалардың фонында көрсетілсе, дәстүрлі түрде өз проблемалары оңайырақ қабылданады.

Егер бұқаралық ақпарат құралдарының әсер ету сипаты туралы айтатын болсақ, онда әсер етудің екі түрін ажыратуға болады: оң және теріс. Демек, тиынның екі жағындағыдай әсер етуге ие. Теледидардың  мысалында бұл әсердің көрінісін байқап көрейік. Біздің елімізде және шетелде жүргізілген соңғы онжылдықтардағы социологиялық зерттеулер балалар мен жасөспірімдер үшін теледидар көру бос уақытты өткізудің ең қолжетімді, әмбебап түрі болып табылады. Зерттеушілердің пікірінше, теледидар идеалды өмір туралы идеялармен байланысты әлеуметтік идеалдың әртүрлі аспектілерінің қалыптасуына әсер етеді.

Теледидар адам жасаған ең жақсы өнертабыстардың бірі. Біз теледидарсыз әлемнің қандай болғанын шынымен ұмыта бастадық. Біз деректі фильмдерді, ғылыми бағдарламаларды, пікірталастарды және күннің саяси мәселелерін көру арқылы жақсырақ хабардар боламыз. Теледидар бізге ең жақсы актерлерді, спорттық матчтарды көруге, танымал адамдармен кездесуге мүмкіндік береді. Ол жалпы әлемді біздің бөлмемізге алып келді. Сонымен қатар, телебағдарламалардың (жаңалықтар, ағымдағы оқиғалар, музыкалық шолулар, спорт шолулары) айтарлықтай көлемді, және олар үлкен аудитория жинайды.  Бұл бағдарламалар қазіргі қоғамның саяси және әлеуметтік мәселелеріне арналған. Олардың мақсаты —  талдау жасау және әртүрлі көзқарастарды көрсету. Егер БАҚ болмағанда барша жаңалықтардан бейхабар қалар едік. Сол себепті де өмірімізді БАҚ-сыз елестету мүмкін емес.

БАҚ-тың адам өміріне әсері туралы Дэвид Линчтің «Зұлымдық әрқашан болған, бірақ өмір баяу ағып жатқанда, ол жақсылықпен теңестірілді. Ал қазір бұқаралық ақпарат құралдары адамдарға көп нәрсені жүктегені сонша, олар бұдан былай төзе алмайды»  деген сөздері айқын дәлел бола алады.  Біздің заманымызда теледидардағы зорлық-зомбылық ерекше өткір мәселе болып табылады. Зорлық-зомбылық заманауи телехикаялардың, фильмдердің, тіпті мультфильмдердің барлығында дерлік бар. «Телевизиялық зорлық-зомбылық» термині ғылыми лексиконда бұрыннан қолданылып келеді және телебағдарламалардың немесе фильмдердің кейіпкерлеріне зиянын көрсетуді біріктіреді. Жаңалықты оқығанда, кейде баспасөзде тек қайғылы, жағымсыз немесе қайғылы оқиғалар ғана жазылғандай көрінеді. Неліктен БАҚ жақсы нәрселерге емес, өмірдің қиыншылықтарына назар аударады деген сұрақтар туындауы мүмкін.

Одан бөлек, телевизиялық зорлық-зомбылық әсіресе 8 жасқа дейінгі кішкентай балалар үшін қауіпті, себебі олар шынайы өмірдің қай жерде басталып, қиялдың қай жерде аяқталатынын дәл ажырата алмайды. Олар қорқынышты фильмдерді шындық ретінде қабылдаулары мүмкін. Тіпті балалар супермен туралы фильмдерді көргеннен кейін терезеден секіріп ұшып кетпек болған жағдайлар бар. WisdomWorks Ministries жүргізген зерттеулер американдық жасөспірімдердің 41 пайызы Гарри Поттер туралы әңгімелерді оқығанын немесе көргенін көрсетті. Нәтижесінде олардың 12 пайызы бақсылыққа шындап қызығушылық танытып, сауалнамаға қатысқандардың 66 пайызы түрлі оккульттік рәсімдерге қатысқан. Яғни, ақпарат құралдарының жас аралығына сәйкес сараланбауы да адамзатқа зиянын тигізуде. Көгілдір экраннан көрсетілген әр хабардың тәрбиелік мәні бар деп те айта алмаймыз. Қазіргі таңда тіпті рейтинг үшін шығатын бағдарламалар да көбейіп кетті. Сол себептен, ақпарат толқынында нені көріп- көрмеу немесе тыңдау өз қолымызда. Бастысы БАҚ-ты саралай білуіміз керек.

Қорытындылай келе, БАҚ-тың адамзат өміріндегі алатын орны ерекше. Қоғам БАҚсыз өмір сүре ала ма? Әрине, ақпарат құралдарынсы өмірімізді елестету мүмкін емес. Біздің өміріміздегі рөлі соншалық, газет-журналсыз, теледидарсыз адам бірнеше жыл артқа шегініп, әлемде болып жатқан оқиғалардан мүлде бейхабар болып қала бермек. Сондықтан сыртқы факторлардың, мысалы, саясаттың, экономикалық әсердің әсерінен болмайтын ең жоғары сапалы БАҚ-ты таңдаған жөн. Бақытымызға орай, ақпараттың барлық жиынтығынан сіз әрқашан лайықты және сапалы, ал ондаған газеттерден барлық оқиғалар дәл, жылдам және бейтарап жазылған шынайы және әділетті түрін таба аласыз. Рас, мұндай БАҚ-тарды іздеу көп уақытты талап етеді, өйткені олардың көпшілігі саяси немесе экономикалық күштердің тікелей ықпалында.

 

 

 

 

 

 

 

 

Пайдаланылған әдебиеттер:

  1. Назаров М.М. Қазіргі әлемдегі бұқаралық коммуникация: талдау әдіснамасы және зерттеу тәжірибесі. — М., 2003. б. 67-69
  2. Корконосенко С.Г. Журналистика негіздері: ЖОО-ға арналған оқулық. – М.: Aspect Press, 2004. – 287 б.
  3. Богомолова Н.Н. Бұқаралық коммуникацияның әлеуметтік психологиясы: Прок. жәрдемақы./ Н.Н. Богомолов. — М.: Aspect-Press, 2013. — 191 б.
  4. Саяси коммуникация теориясының ғылыми зерттелу мәселелері //Қаз.ҰУ Хабаршы. Философия.Мәдениеттану сериясы. 2008 №12
  5. Сейітқазы П. БАҚ және ұрпақ болашағы. // Егемен Қазақстан. — 2010. 12 наурыз.

 

Читайте также:

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *