Телевизиялық зорлық-зомбылықтың жасөспірімдерге әсер ету факторы

                            Ә.Е. Жалаладдин ,Журналистика мамандығының

2 курс студенті

Алматы қ . Қазақстан Республикасы

Телевизиялық зорлық-зомбылықтың жасөспірімдерге әсер ету факторы

Аңдатпа: Мақалада БАҚ арқылы көрсетілетін негативті ақпарат пен телевизиялық зорлық-зомбылық еліміздің болашағы өскелең ұрпаққа әсері туралы баяндалған.

Түйін сөздер: зорлық-зомбылық, теледидар, шындық, аудитория, БАҚ.

Адамзат тарихында ақпараттық процестердің адам өмірінің барлық салаларына әсері орасан зор болды. Тұлғаның қалыптасуында үлгі-өнегенің алатын орны ерекше екені белгілі.

Бүгінгі күні теледидарлық бейнелер, мінез-құлық және қарым-қатынас үлгілері психологиялық тұрғыдан ең маңызды болып табылады, өйткені олар әрқашан эмоционалды әсер береді. Сондықтан да жастарды тәрбиелеуде бұқаралық ақпарат құралдарының шешуші рөлін мойындау керек.Бұқаралық ақпарат құралдары, ең алдымен, теледидар мен ғаламтор бүгінде жас ұрпақты тәрбиелеумен шын мәнінде де айналысады. Бірақ бүгінде осы электронды ақпарат құралдары қандай қасиеттерді насихаттап жатыр?

Әлемнің әртүрлі елдеріндегі зерттеушілердің барлығы дерлік атап өткендей, қазіргі БАҚ зорлық-зомбылық көріністеріне толы. Гарвард университетінің медицина мектебінің мәліметі бойынша, 18 жасқа дейін американдық бала теледидар экранынан зорлық-зомбылық көріністерін 180 000-нан астам рет көрген – оның 80 000-ға жуығы кісі өлтіру көріністері. Mediascope мәліметтері бойынша, АҚШ-та көрсетілетін балаларға арналған телебағдарламалардың 66 пайызында зорлық-зомбылық бар. Сол себепті де, балалардың ақпарат құралдарынан негативті әсер алмауы үшін, көретін, оқитын материалдары үнемі бақылауда болуы қажет.

Алайда, БАҚ өнімдеріне жалпы назар аударудың факторы тек зорлық-зомбылық емес екенін атап өткен жөн. «Ойындар, қысқаша әзілдер, сериалдар, ток-шоулар» – бұл зерттеулер бойынша кез келген телеарнаның бағдарламаларына қызығушылықты қамтамасыз ететін жиынтық . Бірақ ақпараттық зорлық-зомбылық тіпті өмірдің барлық салаларына тарала бастаған қажетті эмоционалдық фонға айналады. Өйткені, әлеуметтік ақпараттың бұл «жаңа» сапасы адамның сырттан келетін физикалық қауіптерге алдын ала дайын болу көрсетеді.. «Зорлық-зомбылық елесі, біздің жадымызға, армандарымызға, әңгімелерімізге енеді, бірақ біз мұның тәрбиелік мәні бар деп қабылдауымыз қажет» —  деп жазады Д.Нейсбит. Яғни, жаңалықтарды оқығанда, фильм-сериалдар көргенде негативті қатты қабылдамауымыз керек. Өйткені, қандай болмасын бұл өмір шындығы.

Әрине, кейде теледидардағы зорлық-зомбылықты деструтивті  мінез-құлыққа мотивация ретінде де түсінуге болады. Тіпті теледидар назары кейбір жағдайларда қылмыскер үшін тікелей ынталандыруға, «сахнаға шығуға», танымал болуға мүмкіндік береді.

Сиэтлдегі Вашингтон университетінің қызметкері Ф.Циммерман күніне шамамен 3,5 сағат теледидар көретін балалардың аз теледидар көретіндерге қарағанда бұзақы болу ықтималдығы 25 пайызға жоғары екенін анықтады. Бұл тек теледидардың әсерімен ғана емес, сонымен қатар педагогикалық немқұрайлылықпен және ата-аналардың назарының жеткіліксіздігімен түсіндіріледі.

Жасөспірімдер тек теледидар немесе газет арқылы ғана емес , ғаламтор арқылы да негатив пен телевизиялық зорлық-зомбылықпен бетпе-бет келеді. Ал ғаламторда ақпарат жас ерекшелігіне сай сұрыпталмаған. Қан-төгіс, адам өлтіру, діни экстремизм, терроризм және т.б жайында материалдар жарияланған қаншама сайттар бар. Бұл ақпараттың көпшілігі қолжетімді платформаларда. Ал ғаламтордың негізгі қолданушылары  жеткіншектер болып табылады. Мысалы, мамандар әсіресе 12-15 жас аралығындағы жасөспірімдер ғаламторды көп пайдаланады деп дәлелдеген. Ғаламтор балаларды қызықтыра алады. Себебі, ол барлық эмоцияларды берсе де, әрқашан балаға шынайы өмір сүру бақытын бермейді. Қуаныш, ынта, тітіркену, ашу, ыза. Мұның бәрін еш қозғалыссыз басынан өткере алады! Компьютерлік тінтуір немесе қолдарындағы гаджет сиқырлы таяқшаның аналогы сияқты, соның арқасында  ешбір күш-жігерсіз өздерін әлемнің билеушісі сезінеді. Одан өзге, психологиялық мәселелерден басқа, отырықшы өмір салты омыртқаға (остеохондроз), асқазанға байланысты физикалық ауруларға әкеледі. гастрит), тыныс алу мүшелері, көрудің нашарлауы, карпальды туннель синдромы (карпальды туннельдегі қысылған нерв). Нейрофизиологтардың пікірінше, ғаламтор интеллектінің дамуына ықпал етіп қана қоймайды, керісінше, мидың танымдық белсенділігін төмендетеді.

Қорытындылай келе, таратылатын ақпараттың жағымды немесе жағымсыз түрін тыңдау, көру  индивидтің өз таңдауы. Ал әлі тұлға болып қалыптасқан жасөспірімдер үшін ақпаратты саралай білуге көмектесу ата-ананың міндеті болып табылады. Ел болашағы болатын жастардың психологиялық және менталды денсаулығын ойлайтын болсақ, көретін мультфильмдерінен бастап оқитын жаңалықтарына дейін қатаң назар аударымыз керек. Өйткені, теледидардан, ғаламтордан көрген ақпараттар үнемі жағымды бола бермесі анық. Ал бала әсершіл әрі еліктегіш болып келеді. Бұл ретте, ата-ана мен бала арасындағы байланыс маңызды.

Пайдаланылған әдебиеттер:

  1. Разлогов Қ.Е. Терроризмнің таралуына кино кінәлі ме? // Азат ой – ХХІ. — 2001. No 8. 109-б.
  2. Дроздов А.Ю. «Агрессивті» теледидар: құбылыстың әлеуметтік-психологиялық талдауы // Әлеуметтанулық зерттеулер. 2001. № 8. С. 62–90.
  3. Коломиец В.П. Телевизия және әлеуметтік мимика // 3 томда М.: Альфа-М, 2003. Т. 2. 43–45 Б.
  4. Табатадзе Г.С. Зорлық-зомбылық әлеуметтік құбылыс ретінде // Вестник ВолГУ. 2003–2004 Сер. 7. Мәселе. 3. б. 109–116

Читайте также:

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *